W naszym asortymencie znajdą Państwo przepustnice międzykołnierzowe oraz kołnierzowe zaporowe i zwrotne. Poza tym dostępne są także przepustnice zaporowe zwykłe i mimośrodowe.
Przepustnice zwrotne i zaporowe – jak działają i do czego służą
W instalacjach wodnych bądź przemysłowych często potrzebujemy prostego sposobu, żeby albo zatrzymać przepływ medium albo sprawić, żeby płyn poruszał się tylko w jednym kierunku. Do tego właśnie służą zarówno zwrotne, jak i zaporowe.
Na pierwszy rzut oka to dość niepozorne elementy, na które składają się metalowy korpus i obracająca się tarcza. Ale od ich jakości i prawidłowego doboru zależy bezpieczeństwo i bezproblemowa praca całej instalacji. Kiedy ich zabraknie, konsekwencje mogą być poważne – od uszkodzenia pomp po niekontrolowane zalania.
Do czego służy przepustnica zwrotna, a do czego zaporowa?
1. Przepustnica zaporowa
Jej główna rola to odcinanie przepływu. W praktyce oznacza to, że możemy szybko zamknąć wodę czy inny czynnik w przewodzie, np. gdy robimy prace serwisowe. W wielu sytuacjach przepustnica zaporowa może też regulować natężenie przepływu, wówczas wystarczy tylko nie zamykać jej całkowicie.
2. Przepustnica zwrotna
Działa trochę jak zawór bezpieczeństwa. Pozwala, by medium płynęło w określonym kierunku, ale jeśli spróbuje się cofnąć, tarcza automatycznie zamknie prześwit. Dzięki temu pompy nie cofają wody, a urządzenia są chronione przed uszkodzeniem.
Gdzie się je stosuje?
Przepustnice zaporowe i zwrotne tego typu spotyka się praktycznie wszędzie tam, gdzie płyn pod ciśnieniem ma być kierowany w sposób kontrolowany.
- w sieciach wodociągowych – do szybkiego odcięcia przepływu na odcinku rurociągu;
- w stacjach uzdatniania wody i pompowniach – przepustnice zwrotne chronią pompy przed uderzeniem hydraulicznym;
- w ciepłownictwie i instalacjach przemysłowych – gdzie pracują w wysokich temperaturach i przy dużym ciśnieniu;
- w przemyśle chemicznym – gdy medium jest agresywne i wymaga specjalnych materiałów, np. stali nierdzewnej czy uszczelnień z PTFE.
Dla użytkownika to często element, o którym się nie myśli na co dzień. Ale wystarczy awaria albo cofnięcie medium w instalacji, żeby docenić, jaką rolę pełni dobrze dobrana przepustnica.
Jak są zbudowane przepustnice – rodzaje konstrukcyjne
Najprościej mówiąc przepustnica stanowi tarczę zamocowaną w osi rurociągu. Obrót o 90° decyduje o tym, czy przepływ jest otwarty, czy zamknięty.
Istnieją jednak różne rozwiązania:
1. Przepustnica centryczna
Ten rodzaj przepustnicy należy do bardzo prostych urządzeń, ponieważ tutaj tarcza wykonuje obrót idealnie w osi rury. Właśnie ze względu na to jest stosunkowo lekka, tania, a do tego łatwa do obsługi. Stosuje się ją w umiarkowanych środowiskach, takich jak instalacje wodne czy ciepłownicze.
2. Przepustnica międzykołnierzowa
Tzw. zawory „wafer” montuje się pomiędzy dwa kołnierze rurociągu, które skręca się śrubami. Brak dodatkowych kołnierzy to mniej miejsca i prostszy montaż. Dostępne są wersje zaporowe i zwrotne, zazwyczaj w średnicach od DN50 w górę.
3. Przepustnica motylkowa
Przepustnica motylkowa to po prostu najczęściej używana przepustnica zaporowa. Jej tarcza, obracając się o ćwierć obrotu, otwiera albo zamyka przepływ. W pełnym otwarciu przypomina skrzydła motyla rozpostarte w rurze – stąd taka nazwa. Atutem jest prostota, szybkie działanie i stosunkowo małe opory przepływu, dlatego właśnie to rozwiązanie stało się standardem w wielu sieciach.
Przepustnice motylkowe, centryczne oraz międzykołnierzowa możemy zaliczyć do raczej podstawowych warianty, ale istnieją inne rozwiązania mimośrodowe, trzymimośrodowe czy kołnierzowe stosowane tam, gdzie liczy się szczelność, trwałość i praca w trudnych warunkach.
4. Przepustnice mimośrodowe
Tu oś obrotu tarczy jest przesunięta względem osi rurociągu. Dzięki temu tarcza nie trze cały czas o uszczelkę, a zużycie elementów jest mniejsze. Stosuje się je przy wyższych ciśnieniach i temperaturach, np. w energetyce czy przemyśle chemicznym.
5. Przepustnice trzymimośrodowe
Przepustnica trzymimośrodowa należy do najbardziej zaawansowanych wersji. Oprócz przesunięcia osi obrotu tarczy, dodatkowo jej kształt jest tak wyprofilowany, by przy zamykaniu stykała się z uszczelnieniem tylko w końcowej fazie. To gwarantuje wysoką szczelność i dużą trwałość, nawet w wymagających warunkach.
6. Przepustnice kołnierzowe
Różnią się sposobem zabudowy. Mają własne kołnierze przyłączeniowe, dzięki czemu łatwiej je montować w większych średnicach rurociągów.
7. Przepustnice z napędami
Ręczne (dźwignia, przekładnia ślimakowa) lub automatyczne (pneumatyczne, elektryczne, hydrauliczne). W praktyce to często osobna kategoria, bo dobór napędu jest istotny w dużych instalacjach, np. w ciepłowniach czy oczyszczalniach ścieków. W nowoczesnych instalacjach coraz częściej spotyka się przepustnice sterowane zdalnie, współpracujące z systemami automatyki.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze?
- Średnica i ciśnienie robocze (DN, PN) – muszą być zgodne z instalacją.
- Medium – inne rozwiązanie sprawdzi się do wody pitnej, inne do ścieków, jeszcze inne do substancji chemicznych.
- Temperatura pracy – zakres uszczelnień i materiału tarczy powinien pasować do warunków.
- Sposób montażu – kołnierzowa, międzykołnierzowa, z napędem ręcznym czy automatycznym.
Dobór zawsze warto skonsultować z producentem lub dostawcą, bo od właściwego dopasowania zależy nie tylko trwałość elementu, ale też bezpieczeństwo całej instalacji.
Dlaczego przepustnice należą do ważnych elementów instalacji?
Można powiedzieć, że przepustnice zaporowe i zwrotne to ciche strażniki instalacji. Nie zwracają na siebie uwagi, dopóki działają poprawnie. Ale gdy ich zabraknie, konsekwencje mogą być poważne, począwszy od zalania obiektu po kosztowne awarie pomp i urządzeń.
Dlatego przy projektowaniu czy modernizacji systemu wodno-kanalizacyjnego, ciepłowniczego albo przemysłowego, temat przepustnic zawsze powinien być traktowany z należytą uwagą.